پیش‌بینی رفتارهای خودمراقبتی روان‌شناختی بر اساس سرمایه روان‌شناختی و حمایت اجتماعی
پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش ادراک‌شده سرمایه روان‌شناختی و حمایت اجتماعی در شکل‌گیری، آغاز و تداوم رفتارهای خودمراقبتی روان‌شناختی در میان بزرگسالان ساکن تهران انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی توصیفی و روش تحلیل محتوای کیفی قراردادی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل ۱۸ بزرگسال ساکن تهران بودند که با نمونه‌گیری هدفمند و با رعایت اصل حداکثر تنوع از نظر جنسیت، سن، وضعیت تأهل، سطح تحصیلات و موقعیت شغلی انتخاب شدند. داده‌ها صرفاً از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته انفرادی با مدت تقریبی ۴۵ تا ۷۵ دقیقه گردآوری شد. مصاحبه‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت؛ به‌گونه‌ای که اشباع اولیه در مصاحبه شانزدهم حاصل شد و دو مصاحبه تکمیلی نیز برای اطمینان از تثبیت مقوله‌ها انجام گرفت. متن مصاحبه‌ها هم‌زمان با فرایند گردآوری داده‌ها پیاده‌سازی، کدگذاری و با استفاده از نرم‌افزار NVivo نسخه ۱۴ تحلیل شد. برای افزایش اعتمادپذیری یافته‌ها از بازبینی مشارکت‌کنندگان، بررسی همکار پژوهشی، ثبت مسیر تحلیل، نمونه‌گیری با حداکثر تنوع و توصیف غنی زمینه استفاده شد. تحلیل داده‌ها به استخراج چهار مقوله اصلی انجامید: «سرمایه روان‌شناختی به‌مثابه نیروی محرک خودمراقبتی»، «تبدیل منابع روان‌شناختی به تنظیم هیجان و مرزبندی سالم»، «حمایت اجتماعی پاسخ‌گو به‌مثابه بستر ایمن مراقبت از خود» و «چرخه تعاملی منابع فردی، روابط اجتماعی و موانع زمینه‌ای». مشارکت‌کنندگان بیان کردند که خودکارآمدی، امید، خوش‌بینی واقع‌بینانه و تاب‌آوری، توان آغاز و بازگشت به رفتارهای خودمراقبتی را افزایش می‌دهند. حمایت عاطفی، اطلاعاتی، ابزاری و ارزیابانه نیز از طریق کاهش احساس تنهایی، اعتباربخشی به نیازهای روان‌شناختی و تسهیل کمک‌خواهی، استمرار خودمراقبتی را تقویت می‌کرد. بااین‌حال، حمایت کنترل‌گرانه یا نامتناسب، فشار نقش، کمبود زمان و انگ کمک‌خواهی از موانع مهم بودند. یافته‌ها نشان داد رفتارهای خودمراقبتی روان‌شناختی حاصل عملکرد مستقل یک ویژگی فردی نیست، بلکه در تعامل پویای منابع مثبت روان‌شناختی، روابط حمایت‌گر و شرایط زندگی شکل می‌گیرد. سرمایه روان‌شناختی آمادگی فرد برای تشخیص نیاز، تعیین هدف، اقدام و بازگشت پس از وقفه را فراهم می‌کند و حمایت اجتماعی، منابع عاطفی و عملی لازم برای تداوم این فرایند را در اختیار او قرار می‌دهد. بنابراین، مداخلات ارتقای خودمراقبتی باید هم‌زمان بر تقویت امید، خودکارآمدی، تاب‌آوری و خوش‌بینی واقع‌بینانه و نیز بر آموزش مهارت‌های درخواست، دریافت و ارائه حمایت اجتماعی متناسب تمرکز کنند.